Go to ...
RSS Feed

Léttvæg ­arfleifð ­Obama í utanríkismálum


Í tilefni af sigri Donalds Trumps í forsetakosningunum í Bandaríkjunum 8. nóvember ræddi Peter Foster, Evrópuritstjóri The Telegraph í Bretlandi, við Ian Bremmer, bandaríska stjórnmálafræðinginn sem kynnti til sögunnar hugtakið G-Zero til að lýsa veröld án augljósrar vestrænnar forystuþjóðar til að takast á við framtíðar-áskoranir.

Eftir Brexit og sigur Donalds Trumps finnst mörgum að hættuleg umskipti hafi orðið – hve miklar áhyggjur þurfum við að hafa?

Við ættum að hafa miklar áhyggjur af framvindu alþjóðamála. Nú er Pax Americana lokið – G-Zero hefur þokast nær á löngum tíma, nú er það opinberlega komið til ­sögunnar. Einn helsti kosturinn við að vera risaveldi er að enginn getur skaðað þig meira en þú sjálfur. Það er jafnframt einn af verstu kostunum.

Við kynntumst þessu með yfirdrifnum viðbrögðum við 9/11 og hve mjög þau sköðuðu Bandaríkin í augum alheimsins. Á einhvern hátt tókst okkur að fara fram úr sjálfum okkur í þessum kosningaslag og með því að kjósa Donald Trump.

Það er ljóst að Bandaríkin njóta ekki sama alþjóðlega trúverðugleika og áður. Við þetta bætist svo að bandarískir kjósendur vilja ekki lengur gegna hlutverki heimslögreglu, arkitekts alþjóðaviðskipta og klappstýru heimsgilda.

Vandinn er sá að enginn annar getur tekið þetta hlutverk að sér. Sinni Bandaríkjamenn því ekki gerir enginn það. Kaldhæðnin í þessu öllu er sú að betur árar nú í heiminum en nokkru sinni fyrr. Frá 1990 hefur tekist að lyfta 1,3 milljörðum manna úr sárri fátækt.

Í fyrsta sinn í sögunni búa aðeins innan við 10% af öllum íbúum heims við sára fátækt. Þetta er einstakt – mesti árangur mannkyns nokkru sinni.

Margt af þessu má rekja til tækninnar sem færði okkur einstæð og áður óþekkt tól til að kippa þessu í lag. Nú hafa mál hins vegar þróast þannig að í stað þess að spyrja „höfum við tækin til að bæta heiminn“ spyrjum við „gera eigin stjórnmál okkur kleift að bæta heiminn?“ Þetta er ekki aðeins mikilvæg spurning, þetta er sjálf mikilvæga spurningin.

Hve mikið af arfleifð Obama mun lifa áfram – Parísar-samningurinn um loftslagsbreytingar, samningurinn við Írani, viðskipta­bannið á Rússa, efling NATO í Evrópu? Og hvað af þessu er mikilvægast að varðveita?

Ég ætla að vera heiðarlegur – frá mínum sjónarhóli séð hafði þegar sorfið mjög að arfleifð Obama í utanríkismálum. Honum tókst ekki að ljúka að fullnustu við Kyrrahafs-viðskiptasamninginn (TPP) sem hefði breytt miklu.

Parísar-samningurinn kom of seint og gekk of skammt þegar hann loksins fæddist… og nú getur Trump gert hann að engu. „Rússneska endurræsingin“ misheppnaðist að mestu leyti (segja má það mestu mistök hans) og nú kemur Trump dansandi og sýnir hve mikill Rússavinur hann er.

Á vakt Obama hrakaði samskiptum Bandaríkjanna og Evrópu svo mjög að þau hafa ekki verið veikari í 70 ár. Varla er unnt að segja að NATO hafi styrkst í stjórnartíð Obama.

Samt er sumt komið á hreint. Íran-samningurinn er staðreynd og reyni Trump að eyðileggja hann verður hann aleinn við þá iðju … bandamennirnir fylgja honum ekki. Þetta á einnig við um Rússa sem voru meðal þeirra sem beittu sér fyrir gerð samningsins.

Til framtíðar skiptir mestu að viðhalda bandalagi ríkjanna við Atlantshaf og frumkvæðinu gagnvart Asíu, þessir þættir utanríkisstefnunnar eru mikilvægastir og þá ber að varðveita. Báðir þessir þættir eru þó einstaklega veikburða í lok stjórnartíðar Obama og hætta er á að þeir veikist enn frekar undir Trump.

Sigri Marine Le Pen í frönsku forsetakosningunum jafngildir það „endalokum ESB“ eins og einn embættismaður orðaði það nýlega við mig?

Nei, ESB gæti enn gegnt mikilvægu hlutverki þótt Le Pen sigraði næsta vor. Það yrði hins vegar rothögg fyrir háleita markmiðið um að koma á fót hátimbruðu, yfirþjóðlegu kerfi sem myndi tengja gildi og réttarreglur í eina heild.

Við sjáum viðvörunarmerkin í þessa veru nú þegar með vaxandi popúlisma í mörgum ESB-löndum, sigur Le Pen mundi ýta enn frekar undir þetta.

Hve hættulegt er það fyrir hnattrænan stöðugleika að Rússar fóru inn í netheima til að skipta sér að bandarísku kosningunum?

Í sjálfu var það ekki svo hættulegt í ljósi þess að Trump sigraði að lokum. Hefði Hillary Clinton sigrað hefði það grafið mun meira undan stöðugleika þar sem það hefði spillt fyrir samskiptum á milli ráðamanna í Washington og Moskvu.

Almennt talað þá er þetta dæmi um gegnsæi með valdbeitingu sem á eftir að magnast og grafa undan valdi ríkisstjórna um heim allan og er einkum hættulegt fyrir veikbyggðar og brothættar stofnanir víða um veröldina.

[…]

Ef við lítum á stöðuna í alþjóðamálum á þessari stundu hverja telur þú helstu örlagavaldana vera?

Popúlisma í krafti tækni. Þetta er alþjóðlegt fyrirmæri en vegur sérstaklega þungt í Bandaríkjunum og Evrópu.

Uppbrot félagslega öryggisnetsins. Grefur undan lögmæti virtra stofnana, einkum þar sem miðstjórnarvald ríkisstjórna er mikið.

Framhald á uppgangi Kínverja og þar með annars konar efnahagslegs regluverks, meginsjónarmiða og forgangsmála.

Enn frekari uppgangur Pútíns (og samtímis fall Rússland) ásamt með annars konar öryggismálakerfi, meginsjónarmiðum og forgangsmálum.

[…]

Hve mikla sök á upplausn Pax Americana ber Obama – ég hugsa þá sérstaklega um ákvörðun hans að leyfa sértrúareldum að loga í Mið-Austurlöndum sem kynt hafa undir flóttamannavandann og vakið spurningar um skuldbindingar Bandaríkjamanna um að standa að reglubundinni heimsskipan?

Sannast sagna má frekar rekja Pax Americana til kerfisbundinna þátta en nokkurs annars. Orkubyltingin grefur undan Mið-Austurlöndum; í Evrópu glíma menn við eigin röð af kreppum og ramba á barmi uppbrots; Kína rís sem annar kostur í efnahagsmálum; Rússland rís sem annar kostur í hermálum.

Vissulega lagði Obama ekki mikið af mörkum til að stöðva þessa þróun en hún hefði orðið hvort sem er. Trump veitir Pax Americana einfaldlega náðarhöggið.