Þjóðmál

Þessi vetur hlýtur að teljast með þeim allra viðburðaríkustu í íslenskri stjórn­málasögu. Mikil endurnýjun mun eiga sér stað í forystusveit stjórnmálaflokkanna í næstu kosningum nema hjá vinstri græn­um. Er óhætt að segja að það sé vilji þorra fólks að fá ný andlit í stjórnmálabaráttuna. Fólk vill skýr skil eftir allt sem á undan er gengið. Það er þó ekki þar með sagt að þeir sem nú víkja af stjórnmálasviðinu beri ábyrgð á falli fjármálakerfisins og samdrættinum í efnahagslífinu. Að undanskyldum Icesave-reikningunum glíma flest lönd heims við sams konar vanda og Ísland. Hér er nefni­lega um að ræða alþjóðlegt vandamál. Eftirlitsaðilar hafa sofið á verðinum um víða veröld, ekki aðeins á Íslandi. Og hvar­vetna reynir almenningur að gera sér grein fyrir því hvað gerðist – og kvartar undan upp­lýsingaskorti. En hvergi nema á Íslandi er þess krafist að allir sem gegndu ábyrgðarstörfum þegar hrunið varð segi af sér. Hvergi annars staðar er þess krafist að seðlabankastjórar víki eða gripið verði til viðamikilla stjórnkerfis­breytinga. Svo virðist sem þjóðin hafi fengið risastórt taugaáfall og sé ekki fyllilega með sjálfri sér um þessar mundir. Umræða hefur farið úr böndum, litið er á alla sem störfuðu í fjármálageiranum sem ótínda glæpamenn og ráðamenn, jafnt stjórnmálamenn sem embættismenn, sem spillta getuleysingja.

Samt er það óðum að skýrast að hér var um alþjóðegan hrunadans að ræða. Íslend­ingar tóku kannski þátt í honum af meiri áfergju en aðrir, en það er fráleitt að halda því fram að íslensk stjórnvöld hafi brugðist í ríkari mæli en stjórnvöld í flestum öðrum lönd­um. Framferði íslensku banka­mannanna sýnist ekki ósvipað framferði bankamanna um víða veröld. Græðgin villti þeim ekki aðeins sýn heldur svipti þá nánast ráði og rænu í villtum hrunadansi. Hér á landi er áfallið kannski meira en annars staðar í þeim skilningi að það tóku nær allir þátt í hrunadansinum. Fólk á vinstri væng stjórnmálanna hóf ófyrirleitna fjárglæframenn til skýjanna og dýrkaði þá eins og hálfguði. Jafnvel dómstólar landsins lutu hinu spillta auðvaldi og létu eins og það væri hafið yfir lög og rétt. Hæstaréttardómararnir sem dæmdu í Baugsmálinu sendu þau skilaboð út í sam­félagið að nánast hvað sem er væri leyfilegt í viðskiptum. Fjölmiðlarnir voru í eigu hinna áhættusæknu auðmanna og kváðu ekki aðeins í kútinn gagnrýnisraddir heldur kepptust við að sverta þá örfáu sem reyndu að leiða þjóðinni fyrir sjónir að í óefni stefndi, sbr. hinar svívirðulegu árásir sem Davíð Oddsson hefur mátt sæta árum saman í Baugsmiðlunum. Forseti landsins klappaði fyrir öllu saman og verðlaunaði þá sem lengst gengu í ósvífni og fjárglæfrum.

Allt þetta þurfum við að horfast í augu við – og gera upp þegar runninn er af okkur móðurinn. En þótt okkar vandi sé einstakur að því leyti hve sterkum tökum áhættusæknir fjármálafurstar náðu á öllu þjóðlífinu er, sem fyrr segir, í grundvallar­atriðum um alþjóðlegan vanda að ræða. Heimsbyggðin öll mun þurfa að glíma við afleiðingarnar af hrunadansinum í mörg ár. Hvað sem líður tískusveiflum verður ekki undan boðorðunum tíu vikist. Það kemur mönnum í koll í viðskiptum sem öðru ef þeir víkja af braut dyggðarinnar og hafa ekki hemil á fýsnum sínum. Viðskiptalífið er ekki undanskilið almennum siðferðislög­mál­um. Þess er hollt að minnast að á sínum tíma skrifaði höfuð­postuli kapítal­ismans, Adam Smith, jöfnum höndum um siðfræði og markaðs­búskap. Það kann ekki góðri lukku að stýra að eyða um efni fram. Og það er ekki affarasælt að steypa sér í skuldir. Þetta á jafnt við um þjóðir og einstaklinga. Undirrót fjármála­kreppunnar má einmitt rekja til ójafnvægis af þessu tagi – gríðarlegrar skuldasöfnunar og eyðslu í skjóli verðbólu á húsnæðis- og verðbréfamarkaði.

Vonandi nær þjóðin áttum fyrr en seinna. Atvinnulífið þolir ekki langvar­andi vinstri stjórn. Við eðlilegar aðstæður myndi flestum blöskra úrræða­leysi og geðþótta­ákvarðanir núverandi minni­hluta­stjórnar. En því miður benda skoðana­kannanir til þess að trumbu­sláttur mótmæl­end­anna á Austurvelli glymji enn í höfðinu á landsmönnum. Þeir sem halda vinnunni geta flestir borg­að af lánum sínum. Það skiptir því mestu fyrir fjárhag heimilanna við núverandi aðstæður að atvinnuleysi verði sem minnst. Ráðið við því er ekki að búa til óarðbær störf á vegum ríkisins, heldur að treysta grund­völl atvinnulífsins og skapa því forsendur til að vaxa og dafna upp á eigin spýtur.

*

Með þessu hefti hefst fimmti árgangur Þjóðmála. Íslensk tímarit af þessu tagi hafa ekki orðið langlíf. Skemmst er að minnast tímaritsins Herðubreiðar sem samfylkingarfólk stofnaði til höfuðs Þjóð­málum, að sagt var. Það náði því ekki að lifa árið. Rétt eins og Þjóðviljinn leið undir lok við fall Sovétríkjanna hætti Herðubreið að koma út við fall FL Group og Baugsveldis­ins. Það er athyglisverð stað­reynd að á þessu tæpa ári sem Herðubreið tórði fékk hún mun meiri kynningu í fjölmiðlum en Þjóðmál hafa fengið þau fjögur ár sem þau hafa komið út. Það brást til dæmis ekki að í hvert sinn sem nýtt hefti af Herðubreið kom út var ritstjóri þess mættur í Kastljós og alla hina kjaftaþættina að kynna rit sitt. Aldrei hefur ritstjóra Þjóðmála staðið slíkt til boða. Og nú er svo komið að Fréttablaðið og Morgunblaðið þegja þunnu hljóði um útkomu nýrra hefta af Þjóðmálum þótt þau segi skilmerkilega frá efni allra ann­arra tímarita af svipuðum toga, ekki síst Tíma­rits Máls og menningar sem er í miklu uppá­haldi hjá menningardeildum þessara blaða. Svona er vinstri slag­síðan hressileg á íslenskum fjölmiðlum. En það er ánægjulegt að segja frá því á tímum hinnar miklu vinstri sveiflu í íslenskum stjórn­málum að litla hægri-tímaritið, sem vinstri mennirnir á fjöl­miðlunum keppast við að reyna að þegja í hel, vex og dafnar með hverju nýju hefti en vinstri-tímaritið, sem fjöl­miðlafólkið hamp­­­­aði blygðunarlaust, lagði upp laupana und­ir eins og það gat ekki lengur reitt sig á aug­lýs­ingar/styrktarfé frá fjárglæfrafyrirtækjum.

Að svo mæltu óska ég lesend­um gleði­legra páska.